3 maja – święto narodowe i kościelne

Dzisiaj obchodzimy Święto Konstytucji 3 maja. 222 lata temu Sejm Wielki Rzeczpospolitej Obojga Narodów uchwalił dokument regulujący ustrój prawny naszego kraju. Była to pierwsza konstytucja w nowożytnej Europie i druga (po amerykańskiej) na świecie.
 
W dokumencie tym zawarto wiele nowoczesnych, a wręcz rewolucyjnych tez. Konstytucja wprowadziła polityczne zrównanie mieszczan i szlachty oraz zapewniła chłopom ochronę państwa, łagodząc w ten sposób nadużycia pańszczyzny. Ponadto zniosła zgubny przywilej „złotej wolności”, czyli liberum veto. Przed ustanowieniem Konstytucji bowiem, każdy poseł, jeżeli chciał lub został przez kogoś przekupiony, mógł zerwać obrady sejmu i unieważnić wszystkie podjęte uchwały. Zmiany te miały na celu opanowanie istniejącego chaosu, lecz ich wprowadzenie w życie, okazało się bardzo trudne. Zaledwie rok po uchwaleniu Konstytucji, w 1972 wybuchła wojna polsko-rosyjska, zwana też Wojną w obronie Konstytucji 3 maja. Niestety zakończyła się ona klęską wojsk Rzeczpospolitej i w następnym roku  Rosja wraz z Prusami przystąpiły do II rozbioru Polski. Dopiero gdy kraj odzyskał niepodległość w 1918 roku,  uchwałą Sejmu Ustawodawczego z 29 kwietnia 1919 roku, 3 maja został oficjalnie uznany za święto narodowe. Był to jeden z najważniejszych i najbardziej uroczystych dni w czasach międzywojennych. Po II wojnie światowej obchodzono je do 1946 roku, kiedy to studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego uczcili to święto marszem i manifestacją. Pochód ten został brutalnie rozpędzony przez oddziały Milicji i ZOMO. Rozpoczęła się też inwigilacja studentów, z których wielu aresztowano i osadzono w więzieniach. 3 maja niewątpliwie kojarzył się wolnością i niepodległością narodu, a idee te nie podobały się ówczesnym władzom. Wydały więc zakaz obchodów tego święta, brutalnie i bezwzględnie tłumiąc wszelkie próby jego złamania. W 1951 roku ustawą o dniach wolnych od pracy, święto to zostało oficjalne zniesione. Skoro na ulicach zakazano świętowania, ludzie podążyli do kościołów, gdzie z dumą i donośnie śpiewali pieśń „Boże coś Polskę”. Było to wyrazem  sprzeciwu społeczeństwa oraz ich niezadowolenia z panującego ucisku i braku demokracji. W 1981 roku, z inicjatywy władz, zaczęto ponownie organizować obchody rocznicy uchwalenia Konstytucji. Na oficjalne ustanowienie Święta Narodowego 3 Maja trzeba było poczekać aż do 1990 roku. Wtedy to na Placu Zamkowym w Warszawie, w obecności prezydenta Wojciecha Jaruzelskiego, odbyły się też pierwsze uroczyste obchody tego dnia.

Rocznica uchwalenia Konstytucji 3 Maja obchodzona jest również na Litwie. Od 2007 roku dzień ten został uznany za święto narodowe. Można spotkać się  z opinią, że  Konstytucja 3 maja zapoczątkowała utratę niezależności Litwy, jednak coraz częściej dokument ten jest postrzegany przez Litwinów jako wspólny sukces, który połączył oba kraje. Mimo, że nie jest dniem wolnym od pracy, to jest uroczyście świętowany przez Polaków mieszkających na Litwie. Główne obchody tradycyjnie odbywają się na Cmentarzu Na Rossie przy płycie Marszałka Józefa Piłsudskiego. W wielu polskich szkołach organizowane są także okolicznościowe akademie czy specjalne lekcje historii.

W Polsce uroczyste obchody tego święta będą miały miejsce w Warszawie.Rozpoczną się one od podniosłej mszy w intencji ojczyzny, w której uczestniczyć będzie również prezydent Bronisław Komorowski. Tradycyjnie, na Placu Zamkowym będzie można obejrzeć pokazymusztry paradnej w wykonaniu Kompanii Reprezentacyjnej Wojska Polskiego, a także orkiestr wojskowych, policyjnych czy Straży Granicznej.
Warto pamiętać, że 3 maja jest nie tylko świętem narodowym, ale także kościelnym. Dziś obchodzimy uroczystość Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski. Dzień ten nawiązuje do ważnych historycznych wydarzeń, takich jak obrona Jasnej Góry przed Szwedami w 1655 roku, czy powierzenie królestwa opiece Matki Bożej podczas ślubów króla Jana Kazimierza. W dzisiejszym dniu, w sposób szczególny wyrażana jest wiara narodu w nieustającą opiekę Matki Bożej, jakiej Polacy doświadczali i wciąż doświadczają. Po uzyskaniu niepodległości, zwrócono się do Stolicy Apostolskiej z prośbą o rozszerzenia tego święta na cały kraj. Jako datę został zaproponowany właśnie dzień 3 maja. Chciano w ten sposób uczcić pierwszą polską Konstytucję, która realizowała część ślubowań króla Jana Kazimierza. Święto zostało oficjalnie zatwierdzone w 1920 r. przez papieża Benedykta XV.
 
Niestety, współcześnie coraz częściej zapomina się o patriotycznym i podniosłym charakterze Święta Konstytucji 3 maja. Dla wielu Polaków początkowe dni tego miesiąca nie są okresem, gdzie wzmacniany jest duch narodu i jedności, lecz tylko okazją do zafundowania sobie tzw. długiego weekendu. Bardzo dużo osób wyjeżdża wówczas  z miast i rozpoczyna swego rodzaju inaugurację sezonu grillowego. A nie o to przecież tutaj chodzi.

Elżbieta Trochimowicz