75 urodziny Beaty Tyszkiewicz

75 urodziny Beaty Tyszkiewicz

Beata Tyszkiewicz jest jedną z najpopularniejszych polskich aktorek filmowych i telewizyjnych, nazywana bywa „pierwszą damą polskiego kina”. Wystąpiła w ponad stu filmach, w tym produkcjach takich reżyserów jak Andrzej Wajda, Wojciech Jerzy Has, Juliusz Machulski.

Do najsłynniejszych ról Tyszkiewicz należą: rola Izabeli Łęckiej w „Lalce” (1968) oraz Donny Rebeki Uzedy w „Rękopisie znalezionym w Saragossie” (1964) Hasa; Marii Walewskiej w „Marysi i Napoleonie” (1966) Leonarda Buczkowskiego.

„Zagrałam w ponad stu filmach; zadowolona jestem może z piętnastu minut” – wyznała Tyszkiewicz w jednym z wywiadów („Gala” nr 11, 2004).

Beata Maria Helena Tyszkiewiczówna urodziła się 14 sierpnia 1938 r. w warszawskim Wilanowie w hrabiowskiej rodzinie, herbu Leliwa. Jest córką hrabiego Krzysztofa Marii Tyszkiewicza i Barbary Rechowicz.

W trakcie wojny rodzina rozpadła się, ojciec przyszłej aktorki wyemigrował do Anglii. W szkole dziewczynka cierpiała z powodu swojego arystokratycznego pochodzenia – miała problemy z przyjęciem i zaakceptowaniem ze strony rówieśników.

Uczęszczała do szkoły Sióstr Niepokalanek w Szymanowie a w latach 1957-58 studiowała na Akademii Teatralnej w Warszawie. Następnie podjęła pracę w Telewizji Polskiej jako inspicjentka, dbając o techniczne i organizacyjne przygotowanie spektakli. W 1973 r. otrzymała uprawnienia aktorskie z Ministerstwa Kultury i Sztuki.

Na ekranie filmowym zadebiutowała w 1957 r., jeszcze jako uczennica, wcielając się w postać Klary w ekranizacji sztuki „Zemsta” Aleksandra Fredry w reżyserii Antoniego Bohdziewicza. W teatrze wystąpiła tylko w dwóch sztukach: w „Karierze Artura Ui” w reż. Erwina Axera na deskach Teatru Współczesnego w Warszawie (1962) oraz w „Za rzekę, w cień drzew” w reż. Jacka Woszczerowicza w warszawskim Teatrze Ateneum (1964).

Lata 50. i 60. to okres wielkiej aktywności zawodowej aktorki, która szybko stała się jedną z najpopularniejszych w kraju. W 1959 r. wystąpiła w dramacie „Wspólny pokój” w reżyserii Wojciecha J. Hasa, według powieści Zbigniewa Uniłowskiego. Był to pierwszy z wielu filmów, jakie Tyszkiewicz nakręci pod okiem Hasa, jednego z najwybitniejszych polskich filmowców.

Do końca lat 60. aktorka zagrała w 25 filmach, w tym m.in. w „Dziś w nocy umrze miasto” (1961) Jana Rybkowskiego; „Spóźnieni przechodnie” (1962) Gustawa Holoubka; „Pierwszy dzień wolności” (1964) Aleksandra Forda, „Rękopis znaleziony w Saragossie” (1964), „Lalka” (1968) Wojciecha J. Hasa a także „Popioły” (1965) i „Wszystko na sprzedaż” (1968) w reżyserii Andrzeja Wajdy.

Aktorka chętnie angażowana była też przez reżyserów zagranicznych. Zaprosił ją m.in. Andriej Konczałowski do roli Warwary Ławreckiej w „Szlacheckim gnieździe” według prozy Iwana Turgieniewa. W filmie zagrali Nikita Michałkow i Irina Kupczenko, a zdjęcia kręcił wybitny operator Georgi Rerberg.

„Miałam wiele szczęścia – napisała o tym filmie w felietonie „Rosyjska dusza” Tyszkiewicz. – Atmosfera była niezapomniana. Sceny wielkich przyjęć kręciliśmy w cudownych pałacach carskich pod Petersburgiem, które były oświetlone tysiącami świec. Dom Konczałowskich – Michałkowów położony niedaleko Moskwy też był jak ze sztuk Czechowa”.

Aktorskie emploi, typ ról w jakich najczęściej występowała to panienka z polskiego dworku, dama z salonu. Była Marią Walewską z „Marysi i Napoleona”, księżniczką Elżbietą z „Popiołów”, Izabelą Łęcką z „Lalki”, a nieco później także Eweliną Hańską z „Wielkiej miłości Balzaka”.

„Piękna i dumna, a jednocześnie ciepła i liryczna obdarzała swoje bohaterki całym urokiem epok, które odeszły wraz z historią. W latach sześćdziesiątych powstawało sporo ekranizacji klasycznych dzieł literackich, a nikt lepiej niż Beata Tyszkiewicz nie prezentował się w stylowym kostiumie, w salonie. Role te przynosiły jej ogromną popularność, ale aktorka marzyła także o rolach ambitnych, niejednoznacznych psychologicznie i wymagających”.(Culture.pl)

„Od pierwszych ról zależy bardzo wiele – powiedziała w jednym z wywiadów Tyszkiewicz. – One mogą aktora zaszufladkować. Więc we mnie reżyserzy dostrzegli dojrzałą, dzielną panienkę z dworu, potem dumną bohaterkę +Zaduszek+ Konwickiego. Tak właśnie powstał mój filmowy image”. („TeleRzeczpospolita” nr 2, 1997)

Występowała także w produkcjach wschodnioniemieckich i zachodnioniemieckich, węgierskich, francuskich a nawet indyjskich. Reżyserzy cenili jej urodę, inteligencję, dystyngowany sposób bycia i styl gry aktorskiej.



„Nie jestem przywiązana do własnego dorobku. Nigdy nie zrobiłam własnej filmografii, nie mam nawet kaset z filmami, w których wystąpiłam” – przyznawała Tyszkiewicz w rozmowie z „TeleRzeczpospolitą” w 1997 r. „Może dlatego, że nigdy nie zagrałam czegoś, co by mnie naprawdę charakteryzowało – zauważyła aktorka.

Za swoją działalność na polu kultury Tyszkiewicz była wielokrotnie nagradzana: w 1975 r. została odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, w 1989 r. Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Ponadto aktorka otrzymała francuskie odznaczenia – Krzyż Kawalerski Orderu Sztuki i Literatury (1991) oraz Krzyż Kawalerski Legii Honorowej (1997), Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1997) a także Złoty Medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis (2008).

Ostatnim filmem, jak dotąd, w którym zagrała Tyszkiewicz jest komedia romantyczna „Listy do M.” z 2011 r. Aktorka występowała także w telewizyjnych serialach, m.in. „Stawka większa niż życie” (1967-68), „Polskie drogi” (1976), „Noce i dnie” (1977) czy „Trędowata” (1999-2000).

Tyszkiewicz jest członkinią Narodowej Rady Kultury 1 i 2 kadencji a także Fundacji Kultury Polskiej, której działalność polega na wspomaganiu polskiej kultury w kraju i za granicą. Od 1994 r. aktorka pełni funkcję prezesa organizacji. Jest także przewodniczącą rady ogólnopolskiej Fundacji Dzieciom „Zdążyć z Pomocą”.

Tyszkiewicz, oprócz aktorstwa, zajmuje się także fotografią i pisaniem. Wystawa zdjęć, które robiła swoim córkom miała swój wernisaż w warszawskiej Zachęcie w 1999 roku i wędrowała po salach wystawowych w całym kraju.

Aktorka pisuje także felietony, występuje w telewizyjnych programach rozrywkowych, m.in. jako jurorka „Tańca w gwiazdami”.

W 2003 roku opublikowała swoje wspomnienia, zatytułowane „Nie wszystko na sprzedaż”.(PAP)

pj/ abe/